پرسشکده مرجع پرسش و پاسخ فارسی ایران

مسئله‌ی مهم آن است که هرگز از سؤال‌کردن دست برندارید. برای هر حس کنجکاوی، یک پاسخ وجود دارد.

نمی دانید؟! بپرسید!

می دانید؟! پاسخ دهید!


اگر اخلاق ثابت است پس دروغ مصلحتی چیست؟

1 پاسخ 1

در پاسخ به این پرسش توجه به چند نکته ضروری است :
1-کسانی که اخلاق را نسبی می دانند معتقدند که هر خلقی در یک جا خوب و مطلوب است و در جای دیگر بد و نامطلوب ؛ در یک زمان خوب و در زمان دیگر بد است . به عبارت دیگر در مورد چیزی نمی توان گفت که در همه وقت و همه جا اخلاقی خوب ودر مورد چیز دیگری معتقد شد که در همه جا و در هر زمان اخلاقی بد است . بلکه هر خلقی در یک جا خوب است و در جای دیگر بد است . در یک زمان خوب است و در زمان دیگر بد است .پس اخلاق امری نسبی است و به همین دلیل نمی تواند دستور العملی دایمی و کلی و همیشگی باشد بلکه در هر زمان دستورات اخلاقی باید به گونه ای خاص باشد .
2-دروغ مصلحت آمیز با دروغ منفعت خیز متفاوت است و بسیاری این دو را با هم اشتباه می کنند . دروغ مصلحت آمیز یعنی دروغی که فلسفه دروغ بودن خود را از دست داده و فلسفه راستی و صداقت را پیدا کرده است . یعنی دروغی است که انسان با آن حقیقتی را نجات می دهد .اما دروغ منفعت خیز یعنی این که انسان دروغ می گوید که خودش سودی برده باشد . پس موضوع مصلحت را نباید با موضوع منفعت اشتباه کرد . مصلحت دایر مدار حقیقت است و مصلحت با حقیقت دو برادر جدا ناشدنی هستند . مصلحت رعایت کردن حقیقت و منفعت رعایت کردن نفع و سود خود است .
3-نسبیت در اخلاق مساوى با نفى اخلاق است. در مکاتب الهى، اخلاق امرى اصیل و مبتنى بر اصول و پایه‏هاى محکم جهان‏بینى است. بنابراین دروغ همواره زشت است و صداقت همواره نیکو ؛ ولى مواردى پیش مى‏آید که دو ملاک اخلاقى در موردى با یکدیگر تعارض پیدا مى‏کنند ؛ مثلاً از یک سو دروغ زشت است و از سوى دیگر راست گفتن موجب فتنه و فاجعه مى‏شود. در این گونه موارد به طور مشخص گفته‏اند که دروغ مجاز است.
البته این موارد معین و مشخص است نه این که هر فرد به سلیقه خود تشخیص اهم و مهم بدهد. از جمله موارد آن اصلاح ذات البین و حفظ آبروى مسلمان است. موارد دیگرى نیز دارد که در کتاب‏هاى فقهى مطرح است. بنابراین این موارد خود موضوعى جدید است که حکم جدید مى‏طلبد نه این که همان دروغ باشد که در برخى موارد مجاز شمرده شده ؛ بلکه دروغى است که چندین خصوصیت دیگر را نیز داراست از این رو حکم آن نیز با دیگر موارد دروغ تفاوت دارد.
4- در هر کجا که هدف های مهم تری به خطر بیفتد وبرای دفع آن توسل به دروغ ضرورت داشته باشد دروغ جایز و گاه واجب می گردد . تمام این موارد مشمول قاعده اهم و مهم است که قاعده ای عقلی و شرعی است و روایات متعددی بر آن دلالت دارد . البته تجویز دروغ در این موارد مانند حلال بودن خوردن مردار در موارد ضرورت است که باید به مقدار ضرورت و تنها در مواردی که راهی جز آن نیست استفاده شود .
5- دروغ مصلحت آمیز به معنایی که در بالا به آن اشاره شد از مصادیق قاعده اهم و مهم است و قاعده اهم و مهم و چشم پوشی از مهم به خاطر اهم خود موضوع اخلاقی ثابت و لا یتغیری است که نه تنها با موضوع ثابت بودن و نسبی نبودن اخلاق منافاتی ندارد بلکه تایید کننده و تقویت کننده آن است پس دروغ مصلحت آمیز هماهنگی کاملی به مسئله ثابت بودن اخلاق و ارزش های اخلاقی دارد و هیچ گونه تعارضی با آن ندارد .
برای آگاهی بیشتر ر. ک :
1- فلسفه اخلاق ، شهید مطهری ، ص 82
2- 2-اخلاق در قرآن ؛ مکارم شیرازی ،ج3 ، 237

برگرفته از پرسمان


من پاسخ بهتری دارم !


عبارت های جستجو شدهعبارت های جستجو شده

() (فلسفه دروغ)