پرسشکده مرجع پرسش و پاسخ فارسی ایران

مسئله‌ی مهم آن است که هرگز از سؤال‌کردن دست برندارید. برای هر حس کنجکاوی، یک پاسخ وجود دارد.

نمی دانید؟! بپرسید!

می دانید؟! پاسخ دهید!


مقاله ای تحت عنوان «اسلام بد فهمیده شده» خواندم که سؤالاتی رو در ذهنم ایجاد کرده بخش هایی از مقاله رو برای شما می گذارم و امیدوارم کمک کنید ... «جمع آوری قرآن برای برخی از مسلمانان در آن زمان چنان اهمیت داشت که حتی عده ای از صحابه از دیگران می خواستند که برای آنها قرآنی بنویسند، اما در این میان چند قرآن طرفداران زیادی داشت از جمله قرآن عبدالله ابن مسعود، قرآن ابی ابن کعب، قرآن ابوموسی اشعری و قرآن ابن اسود. تمامی این قرآن ها در بسیاری موارد با یکدیگر اختلافاتی داشتند و هیچ کدام مثل بقیه نبودند و این اختلاف در قرآن های رایج به شدت موجب تفرقه بین مسلمانان می شد و هر گروهی قرآن خود را درست و دیگر قرآن ها را واقعی نمی دانستند و این امر گاها موجب درگیری شدید بین آنها می گشت.» سوال دیگر حقیقت در مورد نوشتن قرآن است که چگونه بوده؟

1 پاسخ 1

با دقت در خود سئوال,پاسخ را می توان بدست آورد,زیرا همانطور که گفته اید مسلمانها به جمع آوری قرآن اهتمام فراوانی داشتندوتعداد زیادی از افرادحافظ قرآن بودندوهر سوره ای نازل می شد,ثبت وضبط می کردند.نتیجه طبیعی این کار آنست که آیات وسوره های قرآن کریم بدون کم وزیاد در اختیار مردم باشد وتواتر آن محفوظ باشدوکسی نتواند چیزی را بر قرآن اضافه یاکم کند.ماجرای مصاحف(قرآن های صحابه مانند ابی ابن کعب وعبدالله ابن مسعود و..)در ادامه پاسخ آمده است وروشن گردیده که آنها از نظر قرآنیت با بقیه فرقی ندارند ,واگر اضافاتی بوده توضیح وتفسیر هائی برای آیات قرآن داشته اند زیرا در صدر اسلام رسم بوده که این توضیحات را در لابلای آیات می نوشتندوگاهی موجب اشتباه می شده است.
قرآن ابی ابن کعب,مشتمل بر دعای خلع وحفد بوده که اولا نسبت دادن این مسائل به ایشان مشکوک است وثانیا نظم ومحتوای آنها نشان می دهد که آیه قرآن نیستند وبه دعاهای اهل بیت (ع)هم شباهتی ندارد,در نتیجه مصحف ابی ابن کعب با بقیه تفاوتی ندارد ابی شخصیتی نبود که این مسائل به او بچسبد.
ابن مسعود هم سوره حمد را چون مشهور بوده وآنرا عدل وهمسنگ قرآن می دانسته نه بخشی از آن,در قرآن خود نیاورده ودو سوره قل اعوذبرب الفلق والناس راتعویذ(طلسم برای دفع چشم زخم)می دانسته ,نه دوسوره که اگر این مطالب صحت داشته باشد ضرری ندارد بعد از آنکه قرآن متواتر کلمه به کلمه وحرف به حرف نزد مردم هست وبسیاری آنرا در سینه خود دارند.
در مجموع وبرطبق شواهد قطعی آنچه ادعا شده که در بعضی مصحفها بوده,توضیحات وتفسیر ویا شان نزول آیات بوده که در کنا آیات نوشته می شده وگاهی سبب اشتباه می شده ونویسندگان آنها هم به قرآن بودن آن اضافات معتقد نبودند,واین مسئله حل شده ای است که در همه کتابهای علوم قرآنی مورد بررسی قرار گرفته است.
شاهد براین مطلب آنست که آن قرآنها رواج پیدا نکردند وقرآن متواتر در بین مسلمانها از آغاز تا به امروز رواج داردواگر دیگران شاهدی براختلاف قرآنها داشتند آنرا وسیله ای برای مقابله با قرآن قرار می دادند وبا این حربه که معلوم نیست کدام قرآن اصلی است,قرآن را در جامعه از کار می انداختندوهمین که چنین کاری نشد با همه دشمنی ها با قرآن,نشان می دهداین اختلاف ها در نسخه اصلی قرآن که بدستور پیامبر(ص) نوشته شده راه پیدا نکرد بلکه اختلاف در مصحف های شخصی بوده که توضیحاتی در آنها برای استفاده خودشان می نوشته اند وبا تلاش وجدیت فوق العاده پیامبر(ص)واهتمام مردم کلمه به کلمه در نوشته ها وسینه ها حفظ شد وبا این جدیت وشهرت قرآن در بین مردم ,معنی ندارد که بگوئیم قرآنها ی مختلف در میان مردم بوده است.
یکى از تمهیدات الهى براى مصون ماندن قرآن، نزول تدریجى آن، آن هم با سبک و برنامه‏اى ویژه است. در مدت تقریباً 23 سال، آیات قرآن به دو شکل نازل شده است. آیاتى که در آغاز بعثت در مکه نازل گردیده، آیاتش کوتاه و موزون است؛ مانند A}«وَ الضُّحى‏ وَ اللَّیْلِ إِذا سَجى‏ ما وَدَّعَکَ رَبُّکَ وَ ما قَلى‏...»{A و یا A}«الرَّحْمنُ عَلَّمَ الْقُرْآنَ خَلَقَ الْإِنْسانَ عَلَّمَهُ الْبَیانَ...»{A. این مقاطع کوتاه و موزون در حفظ آیات، تأثیر بى‏شائبه‏اى داشته است، آن هم در میان مردم روزگارى که امى بوده‏اند. اما در سال‏هاى بعد، آیات و سوره‏هاى بزرگ‏ترى در مدینه نازل شده است؛ زیرا در مدینه، هم آرامش بیشترى براى مسلمانان بوده و هم امکانات نوشتن و ثبت آیات وجود داشته است. بالاخره، نزول تدریجى قرآن، این نتیجه را داشت که وقتى حتى چند آیه نازل مى‏شد، پیامبر آن را براى مسلمان‏ها مى‏خواند (و آنان نیز حفظ مى‏کردند) و بعد آیه‏اى دیگر نازل مى‏گشت. T}10. شیوه تعلیم قرآن‏{T در تاریخ قرآن مهم است بدانیم که پیامبرصلى الله علیه وآله چگونه آیات را به مردم مى‏خوانده و آنها را تعلیم مى‏داد؟ راوى مى‏گوید: پیامبرصلى الله علیه وآله در مدینه هر بار ده آیه به ما مى آموخت. ما ده آیه را یاد مى‏گرفتیم، سپس ده آیه دیگر و... براى مثال، یکى از صحابه در مسجد دمشق 1600 شاگرد را تعلیم قرآن مى‏داده است. به این شکل که آنها را به گروه‏هاى ده نفرى تقسیم کرده بود و هر ده نفر یک ناظر داشته اند که مجموع این ناظران و سرگروه‏ها 160 نفر مى‏شدند. افزون بر آن‏V}ابو عبدالله زنجانى، تاریخ القرآن، ص 42، موسسه الاعلمى، بیروت.{V به شهادت تاریخ، در صدر اسلام عده زیادى از مسلمانان - که تعداد آنان را تا 43 نفر نوشته‏اند به دستور پیامبرصلى الله علیه وآله هر آیه و یا سوره‏اى که نازل مى‏شد، بلافاصله مى‏نوشتند؛ از جمله معروف‏ترین اصحاب پیامبر که به نوشتن قرآن اهتمام خاصى مى‏ورزیدند، حضرت على‏علیه السلام و زید بن ثابت بودند. T}11. اهتمام مسلمانان‏{T بى‏شک از اهتمام پیامبرصلى الله علیه وآله بر قرائت قرآن و تحفیظ آن بر مسلمانان‏جامعه آن روز فضیلت بزرگى براى حفظ قرآن قائل شده بود. مؤمن و منافق در این جهت بر یکدیگر سبقت مى‏گرفتند. معاشرت و انس با قرآن، جزو آداب و رسوم مردم در آمده بود و در مسائل و مشکلات خود به آن مراجعه مى‏کردند. تقدّس و فضیلت یافتن قرآن نزد مسلمانان، این نتیجه را به دنبال داشت که کسى نمى‏توانست ایده تغییر قرآن را در سر بپروراندV}محمدتقى مصباح یزدى، قرآن شناسى، ج 1، ص 215، (نشر مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى).{V. اهتمام به نگه‏دارى و حفظ قرآن کریم در میان مسلمانان به اندازه‏اى بود که پس از نبى اکرم و در زمان خلافت ابوبکر، وقتى در جنگ یمامه تعدادى از حافظان قرآن کشته شدند، مسلمانان تصمیم گرفتند توجه بیشترى در حفظ قرآن به خرج دهند و به این منظور همه نسخه‏هاى قرآن را در یک جا جمع‏آورى کرده و از اینکه نقصانى در آنها واقع شود، جلوگیرى نمودند. حفظ این نسخه‏ها به شدت مورد توجه قرار گرفت و همین طور نسل بعد، قرآن را سینه به سینه حفظ مى کردند و به نسل بعد انتقال مى دادندV}سید محمد حسین طباطبایى، ترجمه المیزان، ج 12، ص 167 - 161، مرکز نشر فرهنگى رجا. {V. T}12. تکامل خط و کتابت‏{T براى حفظ یک متن به صورت اصلى، باید شرایط طبیعى چنین امرى فراهم باشد. در عصرهاى گذشته تکامل خط و پیشرفت کتابت به آن میزان نبوده است که بتواند متنى را در بستر خویش و به صورت کامل حفظ کند. البته با رشد تمدن بشرى، زمینه‏هاى لازم براى چنین امرى پدیدار مى‏شد؛ چنان که به نظر برخى‏V}علامه خوئى، ترجمه البیان، ج 1، ص 309، (نشر مجمع ذخائر اسلامى - قم، 1360 ش).{V در زمان رسول‏اللَّه شرایط و موقعیت حصول چنین کارى مهیا شد و زمینه را براى حفظ و صیانت قرآن فراهم آورد. براى مطالعه بیشتر ر.ک: الف. محمد هادى معرفت، تاریخ قرآن، (تهران: سمت، چاپ دوم 1377)، صص 167 - 154؛ ب. محمدتقى مصباح یزدى، قرآن‏شناسى، (قم: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى، چاپ اول، 1376)؛ پ. حسن حسن‏زاده آملى، قرآن هرگز تحریف نشده است؛ ت. محمد هادى معرفت، التحقیق فى نفى التحریف عن القرآن.
تعداد سوره‏های قرآن
قرآن 114 سوره دارد و همه‏ی دانشمندان بر این مطلب اتفاق نظر دارند که اول آن فاتحه الکتاب و آخر آن سوره‏ی الناس است. البته بودند کسانی که سوره‏های قرآن را غیر از این می‏دانستند.
گفته‏اند: عاصم الحجدری و مجاهد، قرآن را 113 سوره دانسته‏اند. آن‏ها سوره‏های انفال و توبه را که میانشان بسم اللَّه الرحمن الرحیم نیست، یکی گرفته‏اند.
مصحف عبدالله بن مسعود، 112 سوره بود؛ چون معوذتین را نداشت؛ ولی چنان چه در مصحف او دیدیم و مجموع دو روایت را سنجیدیم، هم معوذتین را نداشت و هم فاتحه را. بنا بر این مصحف او 111 سوره داشت.
مصحف ابی ابن کعب، 116 سوره بود؛ چون دعای استفتاج و قنوت را به نام سوره‏های خلع و حفد داشته است (در پایان این بخش به این دو سوره اشاره می‏کنیم) ولی به عقیده‏ی سیوطی این مصحف باید 115 سوره باشد؛ زیرا سوره‏های فیل و قریش را یک سوره گرفته است. به نقل سیوطی این مصحف 6 سوره را نداشت. مصحف علی بن ابیطالب‏علیه السلام طبق نقل یعقوبی 5 سوره کم داشت و مصحف ابن عباس 114 سوره‏ی کامل برد.
این را هم اضافه کنیم که گفته‏اند بر حسب حکم امام صادق‏علیه السلام مجموع سوره‏ها 112 سوره است. چون ایشان دو سوره‏ی فیل و قریش را یکی می‏دانست و هم‏چنین سوره‏های والضحی و اَلَم نشرح را در حکم یک سوره می‏گرفت.
روی همین نکته علمای شیعه خواندن هر کدام از این دو سوره را با هم، جانشین یک سوره‏ی کامل در نماز واجب ضروری می‏دانند.
امّا دو سوره‏ای که ابی ابن کعب افزوده:
1ـ سوره‏ی خلع (سوره‏ی رَد و انکار)
بسم اللَّه الرحمن الرحیم(1) اِنّا نستعیتُکَ و نستغفِرُکَ(2) و نُثْنی عَلَیکَ و لا نُکَفِّروک(3) و نَخْلَعُ و نَتْرُکُ مَن یَفجُرُک؛ پروردگارا! از تو یاری می‏طلبیم و از تو آمرزش می‏خواهیم. بر تو ثنا می‏خوانیم و بر تو کفر نمی‏ورزیم و آن‏ها را که بر تو گناه ورزند ترک کنیم و از خود دور سازیم.
2ـ سوره‏ی حفه (سوره‏ی سابقه)
(1) اللهم ایاک نعبد (2) و لک فُصَلّی و نسجُدُ (3) و الیک نسمی و نَحْفِد (4) نَرْجُوا رَحْمَتَکَ (5) و فخشی عَذابَکَ (6) اِن عَذابَکَ بالکفّار مُلْحقّ؛ پروردگارا! تنها تو را می‏پرستیم و بر تو نماز می‏خوانیم و سجده می‏بریم و به سوی تو گام برمی‏داریم و می‏شتابیم به رحمت تو امیدواریم و از عذاب تو ترسانیم همانا که عذاب تو به کافران ملحق است.
علّت اختلاف در تعداد سوره‏های قرآن
عمده‏ی کلام در این است که چرا عده‏ای در شمارش سوره اختلاف نموده‏اند و آن را 112 و 113 و 114 و 115 و 116 شمارش نموده‏اند؟ اختلاف‏هایی که در تعدادِ سوره‏ها دیده می‏شود، ناشی از اختلاف مصاحف است. نوشته‏اند که در مصحف عبدالله ابن مسعود در آغاز سوره‏ی برائت بسمله وجود داشت و مصحف او 112 سوره بوده است؛ چون در این مصحف سوره‏ی فلق و سوره‏ی ناس نیامده بود و نیز نوشته‏اند که عبدالله ابن مسعود علاوه بر این دو، سوره‏ی فاتحه را در مصحف خود نیاورده، چون می‏دانست که مردم کاملاً آن را در حافظه‏ی خود سپرده، و هرگز در مورد آن‏ها دچار نسیان نمی‏شوند و یا حتّی درباره‏ی مصحف ابی ابن کعب که دو سوره‏ی حَفد و خَلْع را اضافه کرده بود، می‏نویسد: این دو سوره در مصاحف برخی از صحابه وجود داشته و حتّی عمر بن خطاب بعد از رکوع در قنوت نماز، این دو را با ذکر بسمله می‏خواند. و این دو سوره در مصحف عبدالله ابن عباس و ابو موسی اشعری نیز آمده است.
به هر حال یکی از محققان قرن پنجم هجری، برای توجیه کار ابی ابن کعب و دیگر صحابه، یادآور می‏شود که اگر ابن ابی کعب دعای قنوت را به عنوان سوره‏ای از قرآن شمرده باشد ـ در صورتی که این مطلب صحیح باشد ـ مبنی بر آن نیست که وی این دعا را به عنوان جزئی از قرآن نگاشته باشد؛ بلکه بدین منظور آن را در مصحف خود آورد تا مردم آن را فراموش نکنند. چون او این دو دعا را در قنوت نماز وتر از رسول خداصلی الله علیه وآله شنیده بود؛ پس این دو دعا هستند، نه دو سوره از قرآن. زیرا نظم این دو مناسب نظم قرآن نیست.علاوه بر اینکه هنگام توحید مصاحف آنها را حذف کردند که نشان می دهد دعا بودن آنها خیلی معروف بوده ,وکسی معترض نشد.
در پایان به این نتیجه دست می‏یابیم که علّت اختلاف از ناحیه‏ی بعضی به خاطر ذوق و سلیقه‏ی درست یا نادرست بوده و یا به آنان نسبت داده شده است؛ البته عدد 114 سوره مورد اتفاق اکثر محققان به نام اسلامی می‏باشد.
تعداد سوره در بیان پیامبر اکرم‏صلی الله علیه وآله
پیامبر اکرم فرمودند: مجموع سوره‏های قرآن 114 سوره است و تعداد آیات آن 6236 آیه و همه‏ی حروف آن به 321250 حرف می‏رسد. به تعلم این قرآن روی نمی‏آورند، و قرائت و تلاوت آن را جزء اولیای خداوند به عهده نمی‏گیرند.
منابع
الاتقان فی علوم القرآن، سیوطی، جلد 1، صص 113 و 112.
مجمع البیان، طبرسی، جلد 8، ص 406.
تاریخ قرآن، دکتر رامیار، ص 582 ـ 581 و 80، (تهران: مؤسسه انتشارات امیرکبیر، چاپ دوّم)
تاریخ قرآن کریم، دکتر سید محمدباقر حجتی، ص 107 ـ 109، (دفتر نشر فرهنگ اسلام، چاپ هفتم).
تفسیر کشاف، زمخشری، جلد 2، ص 226، ذیل آیه‏ی 10 سوره‏ی یونس (انتشارات دارالفکر)
قاموس قرآن، دکتر اکبر قریشی، جلد 3، ص 351، (انتشارات دارالکتب الاسلامیه، چاپ سوم)
ادیان زنده‏ی جهان، استاد حسین توفیقی، ص 102، (مرکز مدیریت حوزه‏های علمیّه‏ی خواهران)

. ادیان زنده‏ی جهان، حسین توفیقی، ص 102
. اکبر قریشی، قاموس قرآن، جلد 3، ص 51، (ماده‏ی سوره(.
. رامیار، تاریخ قرآن، ص 107 ـ 109 580.
. دکتر امیار، تاریخ قرآن، ص 581 ـ 582.
. سید محمدباقر حجتی، تاریخ قرآن کریم، ص 91 ـ 92، نقل از مقدمتان، ص 75.
. سید محمدباقر حجتی، تاریخ قرآن کریم، ص 93، نقل از سیوطی، اتقان، جلد 1، ص 113 و 112.
. سید محمدباقر حجتی، تاریخ قرآن، ص 94.
منبع:سایت اندیشه


برگرفته از پرسمان




عبارت های جستجو شدهعبارت های جستجو شده

()