پرسشکده مرجع پرسش و پاسخ فارسی ایران

مسئله‌ی مهم آن است که هرگز از سؤال‌کردن دست برندارید. برای هر حس کنجکاوی، یک پاسخ وجود دارد.

نمی دانید؟! بپرسید!

می دانید؟! پاسخ دهید!


مگر جهاد اکبر همان مبارزه با نفس نیست پس چرا داریم با نفس مدارا کنیم؟‎

1 پاسخ 1

امام صادق (ع) می فرمایند : خوشا به حال بنده ای که در راه خدا با نفس و هوای خود به جهاد برخیزد , و کسی که لشکر هوای نفس خود را از میان ببرد , به رضای خداوند دست یافته است , و کسی که به فرمان و مقتضای عقل سلیم , بر نفس خود غالب شد و بندگی خدا و ناله و تضرع به درگاه او را پیشه ی خود ساخت و دمی از بزرگی حضرتش غافل نشد , در شمار مقربان حضرت حق قرار گرفته و به درجات عالیه نائل گشته است . (1)
خداوند حکیم به همراه خلقت انسان , نفس را نیز آفرید و هر دو راه پلیدی و پرهیزکاری را به او الهام کرد . همچنان که آیه شریفه می فرماید : و نفس و ما سواها فالهمها فجورها و تقواها (2) سوگند به نفس و آن کس که آن را درست کرد . سپس پلید کاری و پرهیزکاریش را به آن الهام کرد .
خداوند مهار این نفس را به دست انسان داد ؛ اگر آزادش گذارد , نفس سرکشی کرده و دست به هر گناهی می زند و اگر آن را مانند یک اسب , تربیت کرده و رامش کند , مطیع اوامر انسان خواهد شد .
امام صادق (ع) می فرماید : درباره ی آیه ی و نفس و ما سواها یعنی آن را آفرید و بدان شکل داد و جمله ی فالهمها فجورها و تقواها یعنی خوبی و بدی را به نفس شناساند و الهام کرد . آن گاه نفس را ( میان گزینش هر یک از این دو ) مخیر نمود و او صاحب اختیار شد .
هنگامی که نفس , امر به بدی کند آنرا نفس اماره می نامند و ما ابری نفسی ان النفس لاماره با لسوء الا ما رحم ربی (3) و من نفس خود را تبرئه نمی کنم , چرا که نفس همواره به بدی فرمان می دهد , مگر آنجا که پروردگارم رحم کند .
امام علی (ع) می فرمایند : نفس , همواره به بدی و زشتکاری فرمان می دهد ؛ پس هرکه به نفس خویش اعتماد کند نفس به او خیانت می ورزد و هرکه به آن دل خوش کند نفس او را به هلاکت می افکند و هر که از آن خرسند شود , نفس او را در بدترین جایگاه فرود می آورد . (4)
و هنگامی که نفس , انسان را سرزنش کند و ملامت کند , نفس لوامه اش می خوانند .
مراد از نفس لوامه , نفس مومن است که در دنیا او را به خاطر معصیت و سنگینی در طاعت خدا سرزنش می کند و در روز قیامت سودش می رساند . بعضی گفته اند که مراد از آن , مطلق نفس انسانی است , چه نفس مومن ودرستکار و چه نفس کافر گنهکار ؛ زیرا نفس به طور کلی انسان را در روز قیامت ملامت می کند . نفس کافر صاحب خود را به خاطر کفر و گناهش سرزنش می کند و نفس با ایمان , شخص مومن را به خاطر کم طاعتی و انجام ندادن کارهای نیک بیشتر ملامت می کند (5)
جهاد مراتبی دارد که عبارت است از: جهاد اصغر , جهاد اوسط و جهاد اکبر .
مقصود از جهاد اصغر , مبارزه با دشمن بیرونی است .حضرت
صادق (ع) فرمودند : همانا پیامبر (ص) , لشگری را فرستاد و ( برای مبارزه با دشمن بیرونی ) پس چونکه برگشتند فرمود : آفرین به گروهی که جهاد کوچک ( اصغر ) را به جا آوردند و بر آنها جهاد بزرگ ( اکبر ) باقی ماند . گفته شد : ای پیامبر خدا جهاد اکبر چیست ؟ فرمود : جهاد با نفس .
بر طبق این حدیث و احادیث دیگری که در این خصوص ذکر شده , جنگیدن با دشمنی که به خانه و کاشانه و میهن انسان تجاوز می کند جهاد اصغر است .
مبارزه با دروغگویی , رشوه خواری , اختلاس , خیانت در امانت , گرانفروشی , احتکار و ..... و هر آنچه که به مسائل اخلاقی مربوط است را جهاد اوسط و جنگ میان عشق و عقل را جهاد اکبر می نامند .
علامه جوادی آملی با مثالهایی جهاد اکبر را توضیح می دهد : چنانکه سالار شهیدان حسین بن علی صلوات الله و سلامه علیه عشق را بر عقل متعارف ترجیح داد و با این که همه فرزانگان دنیایی آن روز می گفتند : همراه بردن زنان و خردسالان و همه را به کشتن و یااسارت دادن روا نیست , به سخنانشان بهایی نداد . نمونه ی کوچک آن کار حسینی را شاگرد آن حضرت , امام خمینی (رضوان الله علیه) در عصر کنونی انجام داد ؛ با این که نوع دانشمندان حوزه و دانشگاه می گفتند این همه مقاومت , تن دادن به اسارت و تبعید و فراخواندن مردم به شهادت , روا نیست . این یک عقل متعارف است و محبت الهی که فوق آن است با آن درگیر میشود و در نتیجه اگر عقل متعارف قوی باشد , محبت الهی را رام , تعدیل و تحقیر می کند ؛ ولی اگر محبت به اوج خود برسد , عقل معهود و رایج را تسخیر می کند و به دنبال خود می برد . (6)
البته خصوص جهاد اکبر نیاز به توضیح بیشتر است که فرصتی دیگر را می طلبد .
هر یک از ما موظفیم با نفسی که ما را به انجام زشتی ها امر می کند مبارزه کنیم و نسبت به هر دستوری که از نفس اماره صادر می شود مخالفت کنیم .
امام علی (ع) می فرمایند : هرگاه نفس تو در برابرت سرکشی کرد , تو نیز در برابر او سرکشی کن , رام تو می شود .... (7) و یا حدیثی دیگر از امام صادق (ع) که فرمود : و چون کسی را بینی که در کوشش و مجاهده بر تو پیشی گرفته است , نفس خویش را توبیخ و ملامت کن تا بر تلاش تو در بندگی بیفزاید و او را با زمامی از امر ( به معروف و کارهای نیک ) و عنان باز دارنده , مهار کن , تا از مسیر حق و بندگی دور نشود و آن را همانند اسبی نجیب , تربیت یافته و راهوار , که جز به نسق راه نرود ( و گامهای او از نظر تربیت کننده اش دور نماند ) بران . (8)
اما مقصود از مدارا کردن با نفس , ممکن است این باشد که در ابتدای امر, بر نفس خود تکالیف سنگین , تحمیل نکنیم ؛ بلکه نفس خویش را آرام آرام تحت تربیت قرار داده و او را تعلیم دهیم ؛ چرا که نفس , به منزله مرکبی است که اگر بخواهیم به طور ناگهانی و در فاصله کم تکالیف مشقت بار بر دوشش بیاوریم , چه بسا رم کرده و همه چیز را زیر پا بگذارد .
امام علی (ع) در حدیثی می فرمایند : همانا نفس تو مرکب توست , اگر آن را به مشقت اندازی نابودش می کنی و اگر با آن مدارا کنی زنده اش نگه می داری (9)
پس با جمع احادیثی که بیان شد می توان اینگونه نتیجه گرفت که : مقصود از مدارای با نفس , اطاعت از نفس نیست بلکه بدین معنا است که تکالیف را آهسته آهسته و به مرور زمان به او تعلیم دهیم .
مثلا کسی که نماز صبحش را به زور می خواند , اگر تصمیم بگیرد همچون میرزا جواد آقای تبریزی ( رضوان الله تعالی علیه ) هر شب دو ساعت قبل ازاذان صبح بیدار شده و به عبادت و مناجات و نماز شب بپردازد و سپس نماز صبح خوانده و بعد از آن به تعقیبات نماز صبح بپردازد و بین الطلوعین را بیدار باشد و .... چنین کسی ممکن است یک هفته دوام بیاورد ولی بعد از مدت زمان کوتاهی چه بسا , نماز صبحش را نیز نخواند .
بلکه اگر کسی قصد دارد اهل مناجات با خدای مهربان در سحر شود , میبایست ابتدا خود را به خواندن نماز صبح , در اول وقت عادت دهد ؛ بعد از مدتی , مثلا ده دقیقه قبل از اذان صبح بیدار شده و دو رکعت نماز شب بخواند ؛وقتی نفس به این کار عادت کرد , بیست دقیقه زودتر بلند شده و به عبادت در دل شب مشغول شود و...
به فرموده بزرگان : رهرو آنست که آهسته و پیوسته رود
موفق باشید .
(1) مصباح الشیعه / عباس عزیزی / باب هشتادم
(2) سوره شمس / 7 و8 –
(3) سوره یوسف / 53
(4) میزان الحکمه / ج 13 / ص 6386 /ح 20466
(5) همان / ص 6390
(6) تفسیر موضوعی / علامه جوادی آملی / ج 10 / ص 291
(7) میزان الحکمه / ج 13 / ص 6404 / ح 20508
(8) مصباح الشریعه / عباس عزیزی / باب هشتادم
(9) میزان الحکمه / ج 13 / ص 6390 / ح 20480

برگرفته از پرسمان


من پاسخ بهتری دارم !


عبارت های جستجو شدهعبارت های جستجو شده

()