پرسشکده مرجع پرسش و پاسخ فارسی ایران

مسئله‌ی مهم آن است که هرگز از سؤال‌کردن دست برندارید. برای هر حس کنجکاوی، یک پاسخ وجود دارد.

نمی دانید؟! بپرسید!

می دانید؟! پاسخ دهید!


تفاوت حجت الاسلام و المسلمین با آیت الله در چیست؟ شیخ به چه کسی گفته می شود؟ آیت الله العظمی به چه کسی گفته می شود؟ علامه به چه کسی گفته می شود؟

1 پاسخ 1

نهاد روحانیت شیعه: آنچه هم اکنون به عنوان دستگاه روحانیت شیعه مرجعیت مذهبی جامعه شیعه ایران را عهده‌دار است خاستگاهی دیرینه دارد. توجه به این خاستگاه ریشه‌دار و اصیل می‌تواند ما را در شناختن هویت جامعه دینی ایران که پیوندی سترگ با جریان تفکر اسلامی و بالاخص شیعی دارد یاری ‌رساند. اطلاق«روحانیت» و «روحانی» بر حوزه علمی مسلمانان و بر دانشمندان اسلامی، یک اصطلاح جدید است که ظاهراً محصول سده‌های جدید است. روحانی و روحانیت: فرد روحانی و تشکیلاتی به نام روحانیت در دستگاه کلیسای مسیحیت وجود داشته و ابتدائاً آنان به این اسم موسوم بوده‌اند. بعید نیست، نامگذاری مذکور حاصل برخورد علوم انسانی جدید با اندیشه‌های جوامع اسلامی است. پیش از آن، کلمه عالم، علما، اهل علم و... به جای روحانی و روحانیت استفاده می‌شده است. البته در اندیشه اسلامی نسبت بین علم و دانش با معنویت و روحانیت دقیقاً یکسان و یکطراز بوده است. تصور مباینت و اختلاف بین ساحت علم با ساحت معنی نیز از دستاوردهای نهضت اومانیسم در مغرب زمین است. از آنجا که در دین اسلام و فرهنگ شیعی نیز اعتلای روح و جان بشری غایت موجودیت عالمان دانسته شده است، نامگذاری مذکور از سوی روحانیت اسلامی و شیعی به رسمیت شناخته شد. نهاد روحانیت مرکز انحصاری تولید علم تا قبل از تأسیس مدارس جدید تا قبل از تأسیس مدارس جدید که می‌توان سرآغاز آن را تأسیس مدرسه دارالفنون توسط امیرکبیر دانست، نهاد روحانیت، مرکز انحصاری علم و دانش در جوامع اسلامی و جامعه ایران بود. مراکز علمی شیعه به حوزه‌های علمیه موسوم بوده‌اند. می‌توان گفت: تا حدود صدسال پیش از این هرکس می‌خواسته است از جرگه عوام خارج ‌شود و به حلق دانایان و عالمان و فرهیختگان درآید تنها و تنها می‌بایست در مدارس قدیم که از مکتب یا مکتبخانه در دوران کودکی آغاز می‌شده است شروع می‌کرد. در مکتبخانه علوم مقدماتی و آشنایی‌های مقدماتی با قرآن و مسائل بنیادین اخلاقی و مذهبی به کودکان آموزش داده می‌شد. از آنجا که دانش در گذشته فقط به خاطر خود دانش فضیلت شمرده می‌شد، برخلاف جوامع امروزی که دانش و تحصیلات موقعیت شغلی و اجتماعی او را تعیین می‌کند از خیل دانش‌آموختگانی که مکتب را تمام می‌کردند تنها افراد انگشت شماری به حلقه درس مدارس عالی آن روزگاران (حوزه‌های علمیه) وارد می‌شدند. یعنی آنان که حقیقتاً تشنه دانش و معرفت بودند. القاب و عناوین روحانیون در قدیم : درباره نام‌ها، القاب و عناوین علما و روحانیون باید گفت که القاب جدید تحت عناوین حجت الاسلام‌ والمسلمین، آیت الله و آیت الله العظمی و... ظاهراً از دوران مشروطیت به بعد مورد استفاده قرار گرفته است. پیش از آن در کتاب‌ها و نوشته‌ها هیچ‌یک از طبقات روحانیت با این القاب نام برده نشده‌اند. بلکه عناوینی که به کار می‌رفته است معمولاً به این صورت بوده است که برخی از آنها هنوز هم رواج دارند: شیخ: معانی مختلفی دارد، از جمله: پیر، حکیم، دانشمند و به طور کلی عنوان احترام‌آمیزی بوده است که برای بزرگان و اهل‌فضل به کار می‌رفته مثل: شیخ سعدی، شیخ‌الرئیس ابوعلی‌سینا، شیخ عطار و ... از جمله برای علمای دین نیز به کار می‌رفته است. البته گفتنی است که برای علمای دینی که از فرزندان پیامبر اسلام صلی‌الله علیه‌وآله بوده‌اند به جای عنوان«شیخ» از لقب«سید» استفاده می‌شده است. سید: همان طور که گفته شد برای سادات اطلاق می‌شده است مثل سیدمرتضی و سیدرضی ملّا: صیغه مبالغه از ریشه«ملأ» به معنی«پر» می‌باشد و ملّا یعنی کسی که پر و لبریز از علم و حکمت است. میرزا: ظاهراً مخفف امیرزاده باشد و به ندرت برخی از علما با این عنوان ذکر شده‌اند. آقا: بسیاری از عالمان دینی نیز با این نام خوانده می‌شوند و معمولاً با یکی از عناوین دیگر ترکیب می‌شده است مثل: آقا شیخ...، آقا میرزا... علامه: به معنی کسی که بسیار زیاد علم و دانش دارد. به عده کمی از علما اطلاق می‌شده که سرآمد همگان بوده‌اند. آخوند: ظاهراً مخفف جمله«آقاخواند» است. این اصطلاح در قدیم لقب بوده و الان به طبقه روحانی، اطلاق می‌شود. نام و القاب تعدادی از علمای متقدم شیعی جهت آشنایی ذیلاً ذکر می‌شود: 1- محمدبن محمدبن نعمان معروف به شیخ مفید(قرن چهارم هجری) 2- شیخ ابوجعفرطوسی معروف به شیخ الطائفه(قرن پنجم) 3- شیخ بهاءالدین محمدعاملی معروف به شیخ بهایی 4- شیخ جعفرکاشف الغطاء(قرن سیزدهم) 5- سیدمهدی بحرالعلوم(قرن دوازدهم) 6- آقا حسین خوانساری(قرن یازدهم) 7- آقا جمال خوانساری(قرن دهم) 8- شیخ صدوق(قرن چهارم) 9- سیدمرتضی و سیدرضی (جامع‌ نهج‌البلاغه) (دو برادر فقیه قرن چهارم) 10- ملاهادی سبزواری 11- ملامحمدباقر سبزواری(قرن یازدهم) 12- میرزا محمدحسن شیرازی(تحریم کننده قرارداد تنباکو) 13- علامه مجلسی(از علمای دوره صفویه) 14- علامه حلی(قرن هفتم) 15- آخوند ملامحمدکاظم خراسانی(از علمای مشروطه‌خواه) ... و هزاران عالم دیگر القاب و عناوین روحانیون در عصر امروز: همان گونه که گفته شد القابی مانند حجت الاسلام و آیت الله و ... سابقه‌ای طولانی ندارند و از حدود صدوپنجاه سال پیش مورد استفاده قرار گرفته است. این عناوین، عنوان‌های رسمی و اعطایی نیستند بلکه بیشتر جنبه عرفی دارند. لکن با همه این توصیفات یک تقسیم‌بندی کلی می‌توان برای آنها تعیین کرد: ثقه‌الاسلام: به معنی«مورد وثوق و اطمینان برای اسلام» است و معمولاً به کسانی اطلاق می‌شود که به تازگی به کسوت طلبگی در آمده‌اند و معمولاً لباس روحانی هم به تن ندارند. حجت‌الاسلام والمسلمین به معنی «دلیل و برهان و راهنمای اسلام و مسلمین»: به اکثریت قشر روحانی اطلاق می‌شود که مراحل مقدماتی تحصیلات حوزوی را گذرانده‌اند و در سطوح عالیه دروس حوزوی نیز یا مشغول به تحصیلند و یا آن را به اتمام رسانده‌اند ولی به درجه اجتهاد نائل نگردیده‌اند. حجت الاسلام به معنی «دلیل و برهان اسلام»: همان ارزش لقب پیشین را دارد لکن مقداری از آن پایین‌تر است و به کسانی که تازه از مرحله ثقه‌الاسلامی ارتقا پیدا کرده‌اند اطلاق می‌شود. آیت الله: به روحانیونی گفته می‌شود که سطوح عالی حوزوی را به اتمام رسانده و در یک یا چند باب فقهی صاحب‌نظر شده‌‌اند و به اصطلاح به درجه اجتهاد رسیده‌اند. این افراد در فروع دین مجاز به تقلید از مرجع تقلید نیستند و باید از خودشان تقلید کنند اما کسی هم نمی‌تواند از آنان تقلید کند. آیت الله العظمی: از میان علمایی که به درجه اجتهاد می‌رسند، پس از سال‌ها تحقیق و تدریس، عده‌ای از آنان به پختگی و تبحر علمی و صلاحیت تقوایی ممتازتری دست پیدا می‌‌کند و به مقام مرجعیت شیعه می‌رسند که در جامعه به عنوان مرجع تقلید شناخته می‌شوند. از این افراد با لقب آیت الله العظمی یاد می‌شود. در سده 4 قمری عنوان ثقه الاسلام برای محمد بن یعقوب کلینی به کار رفت. V} (دائره المعارف بزرگ اسلامی، ج 2، ص 260){V محمد بن یعقوب کلینی در نزد همه طوائف اسلامی مقبول بود، شیعه و سنی به او مراجعه می کردند و روی همین اصل به ثقه الاسلام شهرت یافت. او نخستین کسی است که در دوره اسلامی به این لقب اختصاص یافت.V} (ریحانه الادب، ج 5، ص 79، کلمه کلینی) {V در سده پنج هجری قمری عنوان «حجه الاسلام» برای امام محمد غزالی به کار رفت.V} (دائره المعارف بزرگ اسلامی و ریحانه الادب، ج 4، ص 237{V در سده هفتم هجری قمری عنوان «محقق» برای جعفر بن حسن حلی به کار رفت.V} (دائره المعارف بزرگ اسلام){V کتاب «شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام» نوشته همین محقق است و جواهر الکلام که در 43 جلد چاپ شده، شرح همین شرایع است. در حوزه علمیه قم همین الان، محور درس خارج فقه برخی از مراجع، کتاب شرایع است. محقق در سال 602 به دنیا آمد و در سال 676 وفات کرد. در سده هشت هجری قمری عنوان علامه و آیت الله برای حسن بن یوسف حلی به کار رفت که معروف به علامه حلی است. این لقبها قرنها مختص همین علماء بود. در سده چهاردهم هجری قمری کاربرد برخی از این عنوان ها برای گروهی از فقهاء تکرار شد و رفته رفته گسترش یافت. اکنون عنوانهای ثقه الاسلام و حجه السلام و آیت الله کاربرد گسترده ای دارد و هر کدام از اینها نشان دهنده سطح معینی از علم فقه است. تا قرن چهاردهم هجری، فقط علامه حلی را آیت الله می نامیدند. در اوایل قرن چهاردهم هجری نخستین بار سید محمدمهدی بحرالعلوم آیت الله خوانده شد. چند دهه پس از آن شیخ مرتضی انصاری و سید محمدحسن شیرازی آیت الله خوانده شدند. مورخان مشروطه، «آیت الله» را بر آخوند ملا کاظم خراسانی و دیگران اطلاق کردند. پیش از این همه مراجع را حجه الاسلام می نامیدند. پس از تشکیل حوزه علمیه قم توسط شیخ عبدالکریم حائری، شماری از فقهای بزرگ که در آن گرد آمدند، آیت الله لقب یافتند و به تدریج معدودی از آنها آیت الله العظمی نامیده شدند. (دائره المعارف بزرگ اسلامی) بنابر آنچه گفته شد القاب و واژه گان نیز همانند بسیاری از لوازم زندگی بشری سیر تحول داشته است و شاید راز آن در این نهفته باشد که برای نشان دادن برجستگی یک نفر در میان افرادی که قبلا هم تراز بودند به طور طبیعی از لقب ممتازتر استفاده می شود و این سیر هم چنان ادامه می یابد.

برگرفته از پرسمان


من پاسخ بهتری دارم !


عبارت های جستجو شدهعبارت های جستجو شده

(شیخ یعنی چه) (شیخ چیست) (فرق آیت الله با حجت الاسلام) (شيخ يعني چه) (حجت الاسلام یعنی چه) (شیخ یعنی چه؟) (تفاوت ثقه الاسلام با حجت الاسلام) (فرق بين ايت الله و ايت الله العظمي درچيست؟) (فرق ایت الله و حجت الاسلام) (فرق حجت السلام باايت ا...) (فرق حجت الاسلام با حجت الاسلام و المسلمین چیست) (فرق آیت الله وحجت الاسلام) (آیت الله یعنی چه) (به چه کسانی شیخ گفته میشود) (تفاوت آیت الله با حجت الاسلام) (فرق حجت الاسلام با آیت الله) (تفاوت حجت الاسلام و آیت الله) (تفاوت آیت الله وحجت الاسلام) (فرق آیت الله و حجت الاسلام) (تفاوت آیت الله و حجت الاسلام) (فرق ایت الله وحجت الاسلام) (محمدتقی مجلسی)