پرسشکده مرجع پرسش و پاسخ فارسی ایران

مسئله‌ی مهم آن است که هرگز از سؤال‌کردن دست برندارید. برای هر حس کنجکاوی، یک پاسخ وجود دارد.

نمی دانید؟! بپرسید!

می دانید؟! پاسخ دهید!


توجهلطفا توجه فرمایید

محتوایات این صفحه برای افراد زیر 18 سال نامناسب است.

صیغه کردن واجب است یا نه؟

1 پاسخ 1


T}سابقه ازدواج موقت در اسلام{T
با توجه به روایات متعددى که اهل سنت نقل کرده اند، شکى نیست که در عهد رسول گرامى اسلام، مسلمانان ازدواج موقت مى کردند و این کار با اجازه شخصى پیامبر بود. اینک به چند روایت در این زمینه توجه فرمایید:
1 ـ ابن ابى حاتم از ابن عباس نقل مى کند که در اول اسلام، متعه جایز بود و شخصى به شهرى مى آمد و با او کسى نبود که ملک او را اصلاح کند و وسایل زندگى او را حفظ نماید; پس با زنى تا مدتى که نیاز داشت ازدواج مى کرد...(1)
2 ـ سبره جهنى مى گوید: پیامبر خدا در سال فتح مکه به ما اجازه متعه زنان را داد.(2)
3 ـ روایت شده که وقتى پیامبر به مکه براى عمره آمد، زنهاى مکه خودشان را زینت مى دادند. اصحاب پیامبر از بى همسرى به او شکایت کردند. حضرت فرمود: با این زنها متعه کنید.(3)
4 ـ سبره مى گوید: با پیامبر در حجه الوداع بودیم وقتى به مکه آمدیم و از احرام بیرون شدیم، فرمود: با این زنها متعه کنید. موضوع را با زنها در میان گذاشتیم آنها از اینکه با ما ازدواج کنند امتناع کردند مگر اینکه مدتى براى آن تعیین شود. موضوع را به پیامبر خبر دادیم حضرت فرمود: میان خود و آنها مدت تعیین کنید.(4)
5 ـ از جابر درباره متعه پرسیدند، گفت: در عهد پیامبر و ابوبکر و عمر متعه مى کردیم تا اینکه عمر از آن نهى کرد.(5)
6 ـ جابر مى گوید: در زمان پیامبر و ابوبکر با یک مشت خرما یا آرد متعه مى کردیم تا اینکه عمر نهى کرد.(6)
نظیر این گونه روایات بسیار است و ما فقط نمونه هایى را آوردیم و حتى خود
ــــــــــــــــــــــــــــ
1 - سیوطى، الدرالمنثور ج 2 ص 259
2 - همان
3 - تفسیر فخر رازى (مفاتیح الغیب) ج 10 ص 49
4 - متقى هندى، کنز العمال ج 16 ص 525
5 - همان ص 523
6 - مسند احمد بن حنبل ج 3 ص 325
خلیفه دوم که شدیداً با متعه مخالفت نمود، در سخنى اعتراف کرده که متعه زنان در زمان پیامبر جایز بوده و او آن را حرام کرده است.(1)
البته اهل سنت گفته اند که بعدها جواز متعه نسخ شد ولى به هر حال این روایات مى رساند که در زمان پیامبر متعه معمول بوده و به طورى که دیدیم در بعضى از آنها آمده بود که خود پیامبر به آن امر فرمود. درباره نسخ این حکم بعدها صحبت خواهیم کرد.
ازدواج موقت در قرآن و حدیث
از قرآن کریم به روشنى مشروعیت و جواز متعه یا همان ازدواج موقت به دست مى آید آنجا که مى فرماید:
فما استمتعتم به منهنّ فاتوهنّ اجورهنّ فریضه (نساء / 24)
پس هر گاه از زنان متعه کردید پس مهریه هاى مقرر شده آنان را بپردازید.
کلمه «استمتاع» و «متعه» در زمان نزول قرآن به معناى ازدواج موقت بود و این یک اصطلاح بود که همه از آن ازدواج موقت را مى فهمیدند. حتى در بعضى از قرائتها مانند قرائت ابن عباس و ابى بن کعب بعد از «منهن» عبارت «الى اجل مسمّى» آمده که به معناى تا مدت معین است(2) و شاید منظور تفسیر آیه باشد و نه اینکه این تفسیر از متن آیه است.
بسیارى از مفسران اهل سنت حتى قدماى آنها مانند سدى و مجاهد گفته اند که منظور از این آیه نکاح متعه است.(3) منتهى اهل سنت گفته اند که این آیه نسخ شده که درباره آن بحث خواهیم کرد.
از نظر روایات هم، مشروعیت و جواز متعه در زمان پیامبر امرى مسلم است و برخى از روایات را در این زمینه از منابع اهل سنت ملاحظه کردید و اینک دو روایت
ــــــــــــــــــــــــــــ
1 - کنز العمال ج 16 ص 519
2 - طبرى ، جامع البیان ج 4 ص 13
3 - همان ص 12
هم از طریق شیعه نقل مى کنیم:
1 ـ عن الصادق(ع) قال: المتعه نزل بها القرآن و جرت بها السنه من رسول الله(ص)(1)
امام صادق(ع) فرمود: درباره متعه قرآن نازل شده و سنت پیامبر هم بر آن جارى است.
2 ـ عبدالرحمن بن ابى عبدالله مى گوید: ابو حنیفه از امام صادق(ع) درباره متعه زنان پرسید که آیا آن حق است؟ او فرمود: سبحان الله آیا کتاب خدا را نمى خوانى «فمااستمتعتم به منهن فاتوهن اجورهن فریضه» ابو حنیفه گفت: به خدا قسم مثل آن بود که تا کنون این آیه را نخوانده بودم.(2)
آیا حکم ازدواج موقت نسخ شده است؟
دیدیم که آیه قرآن و روایات متعدد از طریق اهل سنت و شیعه بر مشروعیت و جواز ازدواج موقت دلالت دارد، و این چیزى نیست که جاى تردید باشد. همچنین جاى تردید نیست که خلیفه دوم در زمان خلافت خود ازدواج موقت را تحریم کرد و گفت دو نوع متعه در زمان پیامبر وجود داشت و من آنها را حرام مى کنم و مرتکبان را مجازات خواهم کرد یکى متعه حج و دیگرى متعه زنان.(3)
آنچه مهم است این است که آیا این حکم در زمان پیامبر به وسیله قرآن یا حدیث پیامبر نسخ شده یا فقط خلیفه آن را نسخ کرد؟ اهل سنت معتقدند که این حکم در زمان خود پیامبر نسخ شده است. گاهى گفته مى شود که این آیه با آیاتى که دلالت بر ارث و عدّه زن مى کند نسخ شده چون زنى که متعه شده ارث وعده ندارد و گاهى گفته مى شود که آیه (الا على ازواجهم او ما ملکت ایدیهم) که در سوره مؤمنون آمده آن را نسخ کرده چون به زنى که متعه شده زوجه گفته نمى شود و گاهى نسخ حکم متعه را به
ــــــــــــــــــــــــــــ
1 - کافى ج 5 ص 449
2 - همان.
3 - کنز العمال ج 16 ص 519
T}دیدگاه شیعه و ائمه اهل بیت{T
مشروعیت و حلال بودن ازدواج موقت یکى از ضروریات مذهب شیعه است و شیعه با پیروى از آیه قرآن و سنت پیامبر و سخنان ائمه اهل بیت آن را جایز بلکه مستحب مى دانند و اعتنایى به تحریم خلیفه ندارند.
در این باره نخست چند روایت و سپس سخنانى از بزرگان علماى شیعه نقل مى کنیم هر چند که نیازى به نقل آنها نیست:
1 ـ عن الصادق(ع) قال: لیس منا من لم یؤمن بکّرتنا و لم یستحلّ متعتنا.(1)
امام صادق(ع) فرمود: از ما نیست کسى که به رجعت ما ایمان نداشته باشد. و متعه ما را حلال نداند.
2 ـ عبدالله بن عمر لیثى از امام باقر(ع) پرسید: راجع به متعه زنان چه مى گویى فرمود: خدا آن را در کتاب خودش و در سنت پیامبرش حلال کرده. پس، آن تا روز قیامت حلال است.(2)
روایات از طریق اهل بیت در این باره متواتر است و اینک چند سخن از فقها و دانشمندان شیعه نقل مى کنیم:
1 ـ شیخ مفید مى گوید: نکاح بر چند قسم است: یکى نکاح «غبطه» که همان نکاح دائم است که مدت و شرط ندارد... و دیگرى نکاح «متعه» و آن نکاحى است که مدت معین دارد و با اجرت منعقد مى شود.(3) و نیز شیخ مفید رساله مستقلى درباره متعه دارد و در آن از حضرت على(ع) و سایر ائمه مباح بودن متعه را نقل مى کند.(4)
2 ـ شیخ طوسى مى گوید: نکاح متعه در شریعت اسلام مباح است و آن عبارت است از عقد یک مرد بر زنى در مدت معین در برابر مهر معین.(5)
ــــــــــــــــــــــــــــ
1 - وسائل الشیعه ج 14 ص 438
2 - همان ص 437
3 - شیخ مفید ، المقنعه ص 498
4 - وسائل الشیعه ج 14 ص 440
5 - شیخ طوسى، النهایه ص 489
3 ـ محقق حلى مى گوید: ازدواج موقت در دین اسلام جایز است چون مشروع بودن آن ثابت شده و دلیلى بر رفع حکم آن وجود ندارد.(1)
4 ـ صاحب جواهر مى گوید: اجماع بر حلال بودن متعه از سوى شیعه واضح است بلکه آن از ضروریات مذهب شیعه است و اما از غیر شیعه صحابه و کسانى که در صدر اسلام بودند بر مشروع بودن و حلال بودن آن اتفاق نظر دارند.(2)
پرسشهایى درباره ازدواج موقت
اکنون که مشروعیت ازدواج موقت از نظر اسلام روشن شد، اینک به پرسشهایى که ممکن است در این باره پیش بیاید پاسخ مى دهیم.
پرسش نخست اینکه آیا ازدواج موقت ارکان خانواده را به هم نمى زند؟ و باعث دلسردى زن از زندگى با مردى که متعه کرده نمى شود؟
پرسش دوم اینکه آیا ترویج ازدواج موقت، ترویج شهوترانى نیست؟ وباعث به وجود آمدن حرمسراها نمى شود؟
پرسش سوم اینکه ازدواج موقت چه فرقى با فحشا دارد؟ آیا آن هم نوعى فحشا و خودفروشى به حساب نمى آید؟
پرسش چهارم اینکه آیا ازدواج موقت توهین به شخصیت زن نیست؟ و زنى که تن به ازدواج موقت مى دهد و در مقابل اجرتى صیغه مى شود به شخصیت او لطمه وارد نمى شود؟
در پاسخ پرسش نخست مى گوییم: ازدواج موقت رقیبى براى خانواده ها نیست و در مواقعى صورت مى گیرد که ضرورتى پیش بیاید و مرد و زن احتیاج به اطفاء شهوت داشته داشته باشند ولى امکان تشکیل خانواده براى آنها وجود نداشته باشد. ازدواج موقت به عنوان یک راه حل موقت براى این گونه موارد تشریع شده است تا از فحشا و زنا جلوگیرى گردد و لذا در روایاتى از ائمه اهل بیت، ازدواج موقت براى مردانى که خانواده دارند امرى ناپسند دانسته شده:
1 ـ عن على بن یقطین قال سألت ابا الحسن(ع) عن المتعه. فقال: ما انت و ذلک قد اغناک الله عنها.(1)
على بن یقطین مى گوید: از امام موسى بن جعفر(ع) درباره متعه پرسیدم. فرمود: تو را با متعه چه کار؟ در حالى که خدا تو را از آن بى نیاز کرده است.
2 ـ عن الفتح بن یزید قال: سألت اباالحسن(ع) عن المتعه. قال: هى حلال مباح مطلق لمن لم یغنه الله بالتزویج فلیستعفف بالمتعه.(2)
فتح بن یزید مى گوید: از امام موسى بن جعفر (ع) درباره متعه پرسیدم. فرمود: آن براى کسى که خدا او را به وسیله ازدواج بى نیاز نکرده است، حلال و مباح مطلق است پس چنین شخصى به وسیله متعه عفت نشان بدهد.
بنابراین اصل مشروعیت ازدواج موقت براى کسانى است که امکان تشکیل خانواده ندارند و روشن است که این نوع ازدواج در برابر خانواده ها نیست تا بگوییم باعث دلسردى و عدم امنیت در خانواده مى شود. حال کسانى از این قانون سوء استفاده مى کنند، مطلب دیگرى است. از این گذشته این گونه چیزها مربوط به فرهنگ جامعه است اگر در جامعه اى متعه رواج داشته باشد یک چیز معمولى مى شود و به خانواده لطمه نمى زند.
V}تفسیر کوثر, ج 2{V
در مورد متعه و آثار آن دو روایت ذیل را نقل می کنیم:
1. در روایتی راوی از حضرت باقر(ع) می پرسد: «آیا فردی که متعه می کند ثوابی دارد؟ حضرت می فرماید: اگر قصدش خدا باشد (و برای رضای او این کار را می کند) و می خواهد با مخالفان حلال بودن متعه مخالفت ورزد, هر کلمه ای را که با آن زن (همسر موقت) صحبت کند خداوند حسنه و ثوابی برای او می نویسد و هرگاه به همسر موقتش نزدیک شود, خداوند گناهش را می آمرزد و هر گاه غسل کند خداوند به تعداد آبی که از روی موهای بدنش عبور می کند گناهان او را می بخشد».V}سفینه البحار, شیخ عباس قمی, ج 4, ص 334، ماده متعه، انتشارات آستان قدس رضوی{V
2. حضرت صادق(ع) می فرماید: «هر مردی که عقد موقت کند و غسل نماید خداوند از هر قطره آب غسلش، هفتاد فرشته خلق می کند که تا روز قیامت برای او طلب آمرزش می کنند و کسانی را که از عقد موقت دوری و اجتناب می ورزند تا روز قیامت لعنت می کنند.»V}همان، ص 332{V

برگرفته از پرسمان




عبارت های جستجو شدهعبارت های جستجو شده

() (صیغه ساعتی)