پرسشکده مرجع پرسش و پاسخ فارسی ایران

مسئله‌ی مهم آن است که هرگز از سؤال‌کردن دست برندارید. برای هر حس کنجکاوی، یک پاسخ وجود دارد.

نمی دانید؟! بپرسید!

می دانید؟! پاسخ دهید!


آیا مجازات هاى اسلامى، از جمله قصاص، موجب رواج خشونت نمى شود؟ قصاص درآیین یهودیت و مسیحیت چگونه است؟

1 پاسخ 1

قتل نفس در تورات و انجیل و قرآن الف) قتل نفس در تورات در تورات، قتل از بزرگ ترین جرایم در نزد پروردگار عالم شمرده شده است؛ چنان که در سفر خروج آمده است: هر که انسانى را بزند و او بمیرد، هرآینه کشته شود؛... اگر شخصى عمداً بر همسایه ى خود آید تا او را به مکر بکشد، به قتل برسان؛ هرکه پدر یا مادر خود را بزند یا لعنت کند، هرآینه کشته شود؛ هرکه آدمى را بدزدد و او را بفروشد یا در دستش یافت شود، هرآینه کشته شود؛ اگر مردم جنگ کنند و زن حامله اى را بزنند و اولاد او سقط گردد و ضرر دیگرى نزند، غرامتى بدهد موافق آنچه شوهر زن بدوگذارد و به حضور داوران ادا نماید؛ و اگر اذیّتى دیگر حاصل شود آن گاه جان به عوض جان بده، چشم به عوض چشم، و دندان به عوض دندان، دست به عوض دست، پا به عوض پا، داغ به عوض داغ، زخم به عوض زخم و لطمه به عوض لطمه.[1] و اگر فردى دیگرى را بکشد باید او را به ولى خون تسلیم کنند و بر او ترّحم ننمایند تا خون بى گناه از اسراییل دور شود و براى انسان نیکو باشد.[2] ب) قتل نفس در انجیل بسیارى معتقدند که در دستورات انجیل، کشتن قاتل براى مجازات وجود ندارد و مستند آنها هم این کلام انجیل است: شنیده اید که گفته شده است چشمى به چشمى و دندانى به دندانى؛ لیکن من به شما مى گویم با شریر مقاومت مکنید، بلکه هرکه به رخساره ى راست تو طپانچه (سیلى) زند دیگرى را نیز به سوى او بگردان و اگر کسى خواهد با تو دعوا کند و قباى تو را بگیرد، عباى خود را نیز بدو واگذار، و هرگاه کسى تو را براى یک میل مجبور سازد دو میل همراه او برو.[3] بعضى از مفسرین قایل اند که مسیحیان، قاتل را (در قتل عمد) به پرداخت دیه (خون بها) کیفر مى کنند. با توجّه به احکام توراتِ فعلى، معلوم مى شود که یهودیان در تشریع قوانین کیفرى خود جانب مقتول و مجنى علیه را گرفته و بدون هیچ گونه گذشت، قتل جانى و قاتل را واجب دانسته اند.[4] و این تفریط است در شأن جانى و افراط است درباره ى مجنى علیه. بسیارى از دانشمندان از مقرّرات جنایى انجیل چنین دریافتند که مقاومت کردن با شریر و کشتن قاتل به عنوان مجازاتِ قاتل در دستورات مسیحیان وجود ندارد[5] و ولىّ دم موظّف به گرفتن خون بها و بخشیدن قاتل است. این حکم، برعکس حکم تورات، در جهت تفریط درباره ى مجنى علیه و مقتول، و افراط درباره ى جانى و قاتل است. ج) قتل نفس در قرآن ابتدا به معناى قصاص و سپس به طور خلاصه به تشریح فلسفه ى آن مى پردازیم. قصاص یکى از مجازات هاى اسلامى و به معناى جزا و کیفر بر گناه و جرم است؛[6] به عبارت دیگر، قصاص سزا دادن بر گناه و کار بد برابر آنچه مرتکب شده، کشنده ى کسى را کشتن، جزا و مکافات، و مجازات قاتل یا ضارب است.[7] اسلام دراین جا نیز طبق قاعده ى انتخاب و اختیار «اصلح»، حدّ وسط[8]را اختیار نموده و درعین این که قاتل را محکوم به قتل مى کند، به ولىّ دم هم اختیار مى دهد تا از ریختن خون قاتل چشم پوشى کند و به گرفتن دیه (خون بها) اکتفا نماید؛ بنابراین در مورد قاتل باید حکم اجرا گردد، ولى به صورت واجب تخییرى نه تعیینى. پیغمبراسلام(صلى الله علیه وآله) مى فرمود: کشتن مسلمان جایز نیست، مگر کسى که مرتکب یکى از این سه جرم شود: 1. کسى که به گناه بزرگ زناى محصنه آلوده شود که او را باید رجم کرد؛ 2. شخصى که مسلمانى را از روى عمد بکشد؛ 3. فردى که از اسلام خارج گردد و با خدا و رسول او به محاربه برخیزد؛ او یا کشته، یا به دار آویخته و یا تبعید مى گردد.[9] اسلام خون مظلوم را نادیده نمى گیرد و نیز راه تلافى و انتقام جویى را باز نمى گذارد تا سیل خون به راه بیفتد، بلکه دستور قصاص را صادر مى کند. قصاص یعنى تعادل، درعین این که حقّ و سلطه براى ولىّ دم محفوظ انگاشته شده، از اسراف در قتل نهى گردیده است.[10] اسلام در هر موضوعى واقع بین است و همه ى جوانب را در نظر مى گیرد، نه مثل یهودیان روى قصاص تکیه مى کند[11] و نه مانند مسیحیان کنونى فقط روى عفو و یا دیه نظر دارد؛ زیرا تردیدى نیست که در شرایطى ممکن است الزام به قصاص مفاسدى را تولید کند و گاهى ثمره ى روشن عفو و دیه، موجب جرى کردن افراد جنایتکار شود. اسلام براى اولیاى مقتول نسبت به قاتل یکى از حقوق ذیل را در نظر گرفته است: 1. حق قصاص؛ 2. حق عفو کردن بدون گرفتن خون بها؛ 3. حق عفو کردن با گرفتن خون بها. اگر اولیاى مقتول به خون بها رضایت دادند طبق آیه ى شریفه[12] باید به طور متعارف از قاتل گرفته شود، و در میزان مبلغ و چگونگى پرداخت او را در فشار قرار ندهند و به قدرت تمکن او توجه نمایند. نکته ى جالب این که در آیه ى شریفه از لفظ (من اخیه) استفاده مى شود. قرآن رشته برادرى دینى میان مسلمانان را، حتى بعد از ریختن خون هاى ناحق، همچنان برقرار مى دارد و براى تحریک عواطف، اولیاى مقتول را برادران قاتل معرفى نموده، آنان را با این تعبیر به عفو و مدارا تشویق مى کند. امیرالمؤمنین على(علیه السلام) در وصیّت خود نسبت به قصاص قاتلش مى فرماید: نباید به جز یک نفر، آن هم قاتلم، کس دیگرى کشته شود![13] در اسلام یک قتل در برابر یک قتل و یک عضو در برابر یک عضو قصاص مى شود. قرآن مى فرماید: (وَ کَتَبْنا عَلَیْهِمْ فِیها أَنَّ النَّفْسَ بِالنَّفْسِ وَ الْعَیْنَ بِالْعَیْنِ وَ الاَْنْفَ بِالاَْنْفِ وَ الاُْذُنَ بِالاُْذُنِ وَ السِّنَّ بِالسِّنِّ وَ الْجُرُوحَ قِصاصٌ...)[14]؛ و بر آنها (بنى اسرائیل) در آن (تورات) مقرّر داشتیم که جان در مقابل جان و چشم در مقابل چشم و بینى در مقابل بینى و گوش در مقابل گوش و دندان در مقابل دندان است و هر زخمى قصاص دارد... در این آیه که به بیان قسمتى از احکام جنایى و حدود الهى تورات مى پردازد، حکم اختصاص به بنى اسراییل ندارد، بلکه در اسلام نیز نظیر آن وجود دارد؛ چنان که در آیه ى 178 سوره ى بقره ذکر شده است.[15] در اسلام، حدود و قوانین جزا به موازات پیاده شدن قوانین حقوقى است و بدون سالم سازى جامعه و تأمین حقوق مختلف افراد، هرگز نمى توان با مجازات فرد مقصّر ـ در محیط فاسد و غیراسلامى ـ به آرمان هاى اسلامى جامه ى عمل پوشاند. اگر اسلام حکم بریدن دست دزد را با شرایط وضع مى کند، عوامل دزدساز و دزدپرور را نیز سرکوب مى کند و با مقابله ى با اجحاف و غارت ثروت و بى عدالتى، فقر را از میان برمى دارد. اسلام قبل از تعیین حکم و حدّ فحشا و مى گسارى، لانه هاى فساد را ویران، و عوامل به وجود آورنده ى آن را نابود ساخته، وسایل ازدواج ـ اعّم از دایم و موقّت ـ را براى همه ى جوانان فراهم مى سازد؛ و پس از فراهم شدن زمینه هاى اصلاح جامعه نوبت قوانین جزایى مى رسد. بدیهى است که حکم قصاص در حقوق اسلامى، تنها براى تنبیه و تأدیب و تهدید نیست، بلکه فلسفه ى عالى ترى دارد و آن جبران نقص حقّى است که از اجتماع شده و به حیات اجتماعى لطمه و صدمه زده است. به همین مناسبت قرآن کریم مى فرماید: (مَنْ قَتَلَ نَفْساً بِغَیْرِ نَفْس أَوْ فَساد فِی الْأَرْضِ فَکَأَنَّما قَتَلَ النّاسَ جَمِیعاً)[16]؛ کسى که شخصى را بدون جرم قتل یا فساد در زمین بکشد گویى تمام مردم را کشته است. وقتى حریم شکسته شد، امنیّت جامعه و در نتیجه، زندگى انسان ها به خطر مى افتد؛ زیرا اگر قاتل، آدم کشى را باب کند، گویى با این کار، اقدام به کشتن همه کرده و جان همه را در خطر انداخته است. پی نوشتها: [1]. تورات، سفر خروج، باب 21ـ12ـ26. [2]. همان، سفر تثنیه، باب 19ـ10ـ14. [3]. انجیل متى، باب پنجم، ش 38ـ42. [4]. تورات، سفر خروج، باب 21ـ12ـ26 ـ سفر تثنیه ـ باب 19ـ10ـ14. [5]. انجیل متى، باب پنجم، ش 17 ـ 18. [6]. المنجد. [7]. فرهنگ عمید. [8]. (وَ کَذلِکَ جَعَلْناکُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَکُونُوا شُهَداءَ عَلَى النّاسِ). (سوره ى بقره، آیه ى 143) [9]. ابن حجر عسقلانى، سبل السلام، ج 3، ص 231. لایحل قتل مسلم اِلاّ باحدى ثلاث خصال: زان محصن فیرجم، ورجل یقتل مسلماً متعمداً فیقتل، ورجل یخرج من الاسلام فیحارب الله ورسوله فیقتل، او یصلب او ینفى من الارض. [10]. (وَ مَنْ قُتِلَ مَظْلُوماً فَقَدْ جَعَلْنا لِوَلِیِّهِ سُلْطاناً فَلا یُسْرِفْ فِی الْقَتْلِ...) (سوره ى اسراء، آیه33). [11]. تفسیر نمونه، ص 443 ـ 444؛ سِفر خروج، فصل 21 و سِفر اعداد، فصل 35. [12]. سوره ى بقره، آیه ى 178. [13]. نهج البلاغه، مکتوب 47: اِنّما اَنا رجل واحد فلایقتل بى الا واحد. [14]. سوره ى مائده، آیه ى 45. [15]. تفسیرنمونه، ج4. [16]. سوره ى مائده، آیه ى 32. منبع: اسلام و اقلیّت هاى مذهبى، محمد باقر طاهرى، انتشارات مرکز مدیریت حوزه علمیه قم (1384). برگرفته از راسخون(rasekhoon.net)


من پاسخ بهتری دارم !


عبارت های جستجو شدهعبارت های جستجو شده

()