 آیا ثنویت زرتشتى بهتر از توحید نیست؛ زیرا دیگر مسئولیت بدىها به گردن خدا نمىافتد؟
|
پرسمان در تاریخ 5 اسفند ماه سال 1389 در ساعت 01:39 ق.ظ این سوال را پرسیده است.
تعداد بازدید: 81
|
|
|
|
 این گمان که شرک و دوگانه انگارىِ بنیاد آفرینش سبب تنزیه خدا؛ و توحید موجب انتساب بدىها به خداوند است از چند سو مخدوش است. پیش از بیان اشکالات انگاره فوق توجه به این نکته بایسته است که ثنویت زرتشتى به گونههاى مختلفى تقریرپذیر است و هر یک از جهاتى آسیبمند مىباشد:
یک. تنها یک وجود واجب هست که از آن به اهورامزدا تعبیر مىشود. او خداى واحد و فوق پروردگاران نور و روشنایى است. در رتبه؛ یعنى، خرد مقدس یا خالق و پروردگار فروتر از او سپنت مئنیو روشنایى و در برابر وى انگره مئنیو، یعنى خرد خبیث یا اهریمن قرار دارد که خالق و پروردگار ظلمت و بدىهاست. این پنداره و دیگر تقریرهاى دوگانه انگارى اشکالاتى دارد که به برخى از آنها اشاره مىشود:
در این گمانه ثنویت به تثلیث کشیده شده و سه منشأ آفرینش براى جهان لحاظ شده V}جهت آگاهى بیشتر پیرامون تثلیث زرتشتى بنگرید : رسول رضوى، بازکاوى تاریخ و آموزههاى آیین زرتشت، ماهنامه معارف، ش 49، ص 20. {Vاست: اهورامزدا، سپنت مئنیو و انگره مئنیو.
دو. مسئولیت بدىها و ظلمتها در این انگاره نیز بر عهده اهورامزدا خواهد بود؛ زیرا:
2-1. اگر او نمىدانست که که اهریمن بدآفرینى مىکند و اکنون نیز قادر به جلوگیرى از او نیست، پس خدایى جاهل و عاجز و محدود است و این ویژگىها با وجوب وجود و خدایى سازگارى ندارد؛ زیرا براساس ادله قاطع عقلى واجب الوجود کمال مطلقV}جهت آگاهى بیشتر بنگرید : حمیدرضا شاکرین، براهین اثبات وجود خدا در نقدى بر شبهات جان هاسپرز، ص 197-194، تهران، مؤسسه فرهنگى دانش و اندیشه معاصر، چاپ اول، 1385. {Vو عین همه کمالات وجودى است.
2-2. اگر او مىدانست که اهریمن بدآفرینى مىکند، و اکنون مىتواند او را از بدى باز دارد ولى بدون هیچ دلیل و حکمتى او را آفرید و اکنون نیز مانع او نمىشود؛ پس از طرفى مسئولیت بدکردارى او را بر عهده دارد و از دیگر سو خلقت و سکوت غیرحکیمانه او مغایر با وجوب وجود و خداوندى است؛ چرا که واجب داراى حکمت مطلق است و محال است که فعل او فاقد حکمت باشد.
2-3. اگر او از بد آفرینى اهریمن آگاه بود، اکنون نیز قادر به جلوگیرى از او هست، ولى براساس حکمتهایى که چه بسا بر ما مخفى است او را آفریده و به او آزادى داده است و هر گاه حکمتش اقتضاء کند او را محدود خواهد ساخت؛ در این صورت به همان نتیجهاى رسیدهایم که آیین توحید رسیده است و امتیازى براى این نظریه در مقابل توحید باورى وجود ندارد، بلکه به تقریرى - اما ناقص - از نظریه توحید تبدیل خواهد شد.
سه. اگر اهریمن نه آفریده مستقیم اهورامزدا؛ بلکه آفریده خرد مقدس باشد، در این صورت نیز همه فروض سه گانه بالا (2-1، 2-2، 2-3) راه مىیابد و مسئولیت هر آنچه به اهریمن نسبت داده شده هم بر عهده خرد مقدس و هم بر دوش اهورامزدا خواهد بود.
چهار. اگر اهریمن نه آفریده خرد مقدس و نه اهورامزدا باشد؛ در این صورت او واجب الوجود خواهد بود و تعدد واجب محال است.V}بنگرید : همان جا. {V
پنج. حل مسأله شرور از طریق دوگانه انگارى راه به جایى نمىبرد؛ بلکه گستره نفوذ و قدرت الهى را محدود مىسازد و به عبارت دیگر خدا را در بخشى از هستى از خدایى عزل مىکند و به تعبیر استاد مطهرى براى اصلاح ابروى خدا چشمش را نابینا مىکندب. خداى محدود اشکالات متعددى دارد، V}در این باره بنگرید : اچ.پى.آون، دیدگاهها درباره خدا، ترجمه حمید بخشنده، ص 133 و 134، نشر اشراق (دانشگاه قم)، چاپ اول، 1380.{V
و اصل وحدت و یکپارچگى و انسجام نظام هستى را نیز مخدوش مىسازد.
V}بنگرید :
الف. شهید مطهرى، مجموعه آثار، ج 14، ص 209، قم، صدرا، چاپ هشتم، مهر، 1383.{V
VHuw Parry مىنویسد: «ذکر این که خدا سلولهاى سالم و طبیعى را به وجود آورد، اما نه سلولهاى سرطانى را؛ این که او به بخشهایى از پوسته زمین که در زلزله فوران نمىکنند، نظم بخشید، اما نه هاو پارى اوئن آنها که در زلزله فوران مىکنند؛ ذکر این که او هوا و فرایندهاى کشاورزى را هدایت مىکند در آن هنگام که به قحطى منتهى نمىشود، اما نه در آن هنگام که به قحطى مىانجامد.
ایجاد تفکیکهایى از این نوع به معناى نفى کل اندیشه وحدت طبیعت است که همه پژوهشهاى علمى مبتنى بر آن است». V}اج.پى.آون. دیدگاهها درباره خدا، ترجمه : حمید بخشنده، ص 133 و 134، اشراق (دانشگاه قم)، اول، 1380. {V
افزون بر آن امروزه فواید مهمى براى برخى از حشراتى که در نگرش زرتشتى شرّ مطلق شناخته مىشوند شناسایى شده است. برخى از پشهها در دنیاى امروز براى مبارزه با آفات گیاهى، برخى براى و واکسیناسیون و برخى به عنوان پلیس قضایى و کشف DNA شناسایى افراد مجهولالهویه در جرمشناسى به کار مىآیند. لاجرم براى حل مسأله شر باید تحلیل فلسفى درستى از آن داشت. اشکال نگرش زرتشتى نگاه کاملاً عامیانه و ابتدایى به مسأله شر و ناتوانى از تحلیل درست مسأله است. V}جهت آگاهى بیشتر نگا : شهید مطهرى، عدل الهى (مسأله شرور) قم، صدرا.{V
برگرفته از پرسمان
پرسمان در تاریخ 5 اسفند ماه سال 1389 در ساعت 01:39 ق.ظ به این سوال جواب داده است.
|
|
|
|